• شنبه / ۲۸ فروردین ۱۴۰۰ / ۰۹:۴۸
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 1400012815816
  • خبرنگار : 50405

احزاب چه نقشی در نظام‌های سیاسی دارند؟

احزاب چه نقشی در نظام‌های سیاسی دارند؟

ایسنا/خراسان رضوی حزب مهم‌ترین سازمان سیاسی در دموکراسی‌های معاصر است. به نظر بسیاری از صاحب‌نظران، دموکراسی در نهایت چیزی جز رقابت حزبی نیست و انتخابات بدون رقابت احزاب معنی ندارد به این اعتبار حزب نیز خود قائم به مفهوم رقابت است.

معروف‌ترین ملاک برای طبقه‌بندی احزاب سیاسی، ملاک ایدئولوژی است که بر اساس آن احزاب برای طیفی از راست افراطی تا چپ افراطی دسته‌بندی می‌شوند. مفاهیم چپ و راست به دو موضوع اساسی اشاره دارند: یکی حفظ یا تغییر روابط اقتصادی یا به مفهومی مشخص‌تر در عدم مداخله یا مداخله دولت در زندگی اقتصادی از حیث یا تأمین عدالت اجتماعی؛ و دوم نوع ساختار قدرت و نظام سیاسی یعنی نظام سیاسی دموکراتیک اقتدارطلب. 

از این رو احزاب سیاسی به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

۱. احزاب سیاسی راست دموکراتیک؛ مثل احزاب لیبرال و محافظه‌کار و دموکرات مسیحی.
۲. احزاب سیاسی چپ دموکراتیک؛ مثل احزاب سوسیال دموکرات و کارگری.
۳. احزاب راست اقتدارطلب؛ مثل احزاب فاشیست و ناسیونالیست.
۴. احزاب چپ اقتدارطلب؛ مثل احزاب کمونیست.

احزاب سیاسی معمولاً از سه منظر مطالعه می‌شوند: یکی حزب به وجهی که در عرصه حکومت و پارلمان به عنوان مجموعه‌ای از مقامات عمومی ظاهر می‌شود؛ دوم حزب به وجهی که در خارج از پارلمان به عنوان سازمانی برای مبارزات انتخاباتی نمودار می‌گردد؛ و سوم حزب به وجهی که به عنوان مجموعه ای از اعضا و هواداران و رای‌دهندگان در عرصه حوزه‌های انتخاباتی ظاهر می‌شود.

از دیدگاه اول نخستین احزاب سیاسی به صورت گروه‌ها و دسته‌های سازمان‌یافته‌ای در پارلمان یا قوه اجرایی ظاهر شدند. در بسیاری از احزابی که چنین سابقه داشته‌اند، هنوز هم بخش پارلمانی حزب بخش مسلط و عمده آن است. احزاب پارلمانی به عنوان وسیله‌ای برای سازماندهی به فعالیت نمایندگان و ایجاد مجاری ارتباطی و اطلاعاتی عمل می‌کردند.

کارویژه حزب در حوزه اجرایی، تصمیم‌گیری درباره سیاست‌های حکومتی، اجرای آن سیاست‌ها و استخدام نیروهای سیاسی است. قوه اجرایی در حکومت دموکراسی بدون حضور احزاب قابل تصور نیست. احزاب سیاسی به‌ نحو فزاینده‌ای جانشین پارلمان‌ها و کابینه‌های دولت در امر سیاستگذاری می‌شوند.

فعالیت احزاب خارج از عرصه حکومت و پارلمان طبعاً برحسب احزاب و کشورها، گوناگون است. احزاب در این عرصه اشکال سازمانی مختلفی دارند. احزابی که مرکب از نمایندگان پارلمان و برخی افراد سرشناس بوده و سازمان و عضویتی در خارج از پارلمان نداشته‌اند، احزاب "کادر" خوانده شده‌اند. احزابی که سازمان و اعضای گسترده‌ای در خارج از پارلمان دارند، احزاب "توده‌ای" نامیده می‌شوند.

احزاب توده‌ای معمولا می‌کوشند از طریق تاسیس مراکز و کانون‌های مختلف فرهنگی، مذهبی، آموزشی و غیره به حیات اجتماعی اعضای خود سامان بخشند. احزاب سیاسی توده‌ای همچنین نیازمند فعالان حزبی هستند تا فعالیت‌های مختلف در زمینه سازماندهی و بسیج و غیره را انجام دهند. چنین فعالانی معمولاً انگیزه‌های مالی و یا ایدئولوژیک در فعالیت‌های خود دارند.

احزاب و انتخابات

مهمترین فعالیت احزاب در زمینه انتخابات و کسب آرا صورت می‌گیرد. افراد فعال از نظر سیاسی معمولاً برای خود هویتی حزبی قائل می‌شوند و نسبت به حزب خاصی تعلق خاطر و وابستگی پیدا می‌کنند و همین تعلق و وابستگی بر رفتار انتخاباتی و رای افراد تاثیر تعیین کننده دارد. 

عوامل مختلفی چون تعلقات طبقاتی، مذهبی، قومی و غیره به نوبه خود ساختار نگرش‌های افراد نسبت به احزاب را تعیین می‌کنند و موجب هویت‌یابی حزبی می‌شوند. احزاب سیاسی معمولاً بر اساس ساختار شکاف‌های اجتماعی شکل گرفته‌اند. سیاسی شدن شکاف‌ها موجب تشکیل احزاب و هویت‌های حزبی در حول آن‌ها می‌گردد.

برخی از نویسندگان شکل‌گیری احزاب در تاریخ را محصول بروز "بحران‌های توسعه" و کوشش برای پاسخگویی به آن‌ها دانسته‌اند بحران‌های هویت، مشروعیت، مشارکت و توزیع اقتصادی موجب شکل‌گیری فضاهای ایدئولوژیک می‌گردند و احزاب چنین فضاهایی را اشغال می‌کنند.

منبع: کتاب دانشنامه سیاسی-دکتر حسین بشریه

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.